Wat is de zelfstandigentoets?
De zelfstandigentoets is een voorgesteld beoordelingskader om vast te stellen of iemand daadwerkelijk als zelfstandig ondernemer werkt - niet op basis van één opdracht, maar op basis van de positie van de zelfstandige als ondernemer.
Vul hier jouw zelfstandigentoets in (binnenkort beschikbaar)
Werk je voor eigen rekening en risico? Is de administratie op orde? Treed je zichtbaar op in het economisch verkeer, en zijn er voorzieningen getroffen voor arbeidsongeschiktheid en de oude dag? Onderwerpen die ook terugkomen in onze Kennisbank, zoals ondernemersrisico, zelfstandige acquisitie en investeringen.
De toets is onderdeel van het voorstel voor de Zelfstandigenwet, waarin zij wordt gecombineerd met een arbeidsrelatietoets. Waar de zelfstandigentoets naar de ondernemer kijkt, kijkt de arbeidsrelatietoets naar de concrete samenwerking: is er voldoende vrijheid in de uitvoering, of toch aansturing en hiërarchische controle? Zie ook onze eigen arbeidsrelatietoets. Pas wanneer beide kanten voldoende zelfstandig zijn, is volgens het voorstel duidelijk sprake van zelfstandig ondernemerschap.
Waarom is de toets controversieel?
De discussie over schijnzelfstandigheid draait al jaren om hetzelfde onderscheid: is iemand een echte ondernemer, of feitelijk werknemer ondanks een zzp-contract? Niet de naam van het contract is doorslaggevend, maar de manier waarop in de praktijk wordt gewerkt - dat maakt de uitkomst vooraf moeilijk voorspelbaar.
Voorstanders vinden dat de toets meer ruimte geeft aan ondernemerschap: een zelfstandige met meerdere opdrachtgevers, eigen investeringen en een duidelijke marktpositie zou niet op basis van één opdracht als werknemer moeten worden behandeld.
Duiding en duidelijkheid
Een zelfstandigentoets kan waardevolle duiding geven, juist nu opdrachtgevers terughoudend zijn en zelfstandigen onzeker over hun positie. Zij vertaalt begrippen als ondernemerschap en eigen risico naar herkenbare criteria, zodat beide partijen beter kunnen beoordelen waar zij staan.
Een absolute garantie biedt de toets niet: de feitelijke uitvoering blijft bepalend, en Belastingdienst of rechter kunnen anders oordelen - zie ook praktijk versus overeenkomst. De waarde zit vooral in het vooraf structureren en onderbouwen van de beoordeling, bijvoorbeeld met het verantwoordingsmodel. Wordt de Zelfstandigenwet aangenomen, dan kan dit kader een formele, meer rechtszekere basis krijgen.
Opdrachtgevers en opdrachtnemers blijven ondertussen samen verantwoordelijk voor de juiste contractvorm. Lees meer bij de Rijksoverheid.
De vragen op een rij
De vijf criteria uit het voorstel vertaald naar concrete vragen, elk met drie antwoordopties.
- 01 Werk je voor eigen rekening en risico? Loop je zelf financieel en ondernemersrisico, bijvoorbeeld bij ziekte, schade, fouten, wanbetaling of het wegvallen van opdrachten?
- 02 Heb je een deugdelijke bedrijfsadministratie? Sta je ingeschreven bij de KvK en houd je zelfstandig je contracten, facturen, belastingen en financiële administratie bij?
- 03 Gedraag je je zichtbaar als ondernemer? Werf je zelf klanten, bepaal je je tarieven, investeer je in je onderneming en presenteer je jezelf als ondernemer in de markt?
- 04 Heb je een voorziening voor arbeidsongeschiktheid? Heb je een passende oplossing voor inkomensverlies wanneer je niet kunt werken, zoals een AOV, schenkkring, broodfonds of financiële buffer?
- 05 Tref je een passende voorziening voor later? Bouw je naar vermogen pensioen of ander vermogen op voor je oude dag?
- Ja, hier voldoe ik aan
- Gedeeltelijk of nog niet volledig
- Nee, hier voldoe ik niet aan
- Bepaal je zelf hoe je het werk uitvoert?
- Kun je grotendeels zelf je werktijden en werklocatie bepalen?
- Word je niet hiërarchisch aangestuurd zoals een werknemer?
- Beoordeelt de opdrachtgever vooral het resultaat in plaats van jouw dagelijkse werkwijze?
- Gedragen beide partijen zich in de praktijk als opdrachtgever en zelfstandig ondernemer?
Deze vragen zijn gebaseerd op de criteria uit het voorstel voor de Zelfstandigenwet; het zijn nog geen definitieve wettelijke vragen. Deze toets geeft een indicatie en is geen juridisch of fiscaal bindend oordeel. Bron: officiële internetconsultatie Zelfstandigenwet.